Gratis bestaat niet!

“Voor niets gaat de zon op” wordt vaak gezegd in Nederland… maar, is dit wel zo?

Als je nieuwe aardappelen koopt, is het “gratis” geschrapt…
Als je bij één van die irritante drogisten wat koopt, zie je vaak 1+1 gratis of nog erger 2+2 gratis…
  En de supermarkten doen er ook regelmatig aan mee; hoezo overconsumptie?

Ik zag eens ooit een reactie van iemand op sociale media op een supermarkt-post, waarbij een bakje aardbeien van 3 euro, met 1+1 gratis, 4 euro kostte… hij/zij had niet veel geld en vroeg zich af waarom er niet 1 bakje voor 2 euro kon worden gekocht?
Dit zette me wel aan het denken, want qua netto prijs komt het inderdaad op hetzelfde neer en je vermindert  overconsumptie (heb ik echt die tweede nodig of word ik verleid?) en de wel/niet koop wordt voor iedereen wat gelijker.
En nog iets…mijn stelling is, dat als je via die goedkope (en soms ook duurdere!) winkels een T-shirt koopt, gaat het regelmatig ten koste van het welzijn van diegenen die het moeten maken!!
 Of, iets anders gezegd: Iets wat bijna niets kost, moet van iets en/of door iemand zijn gemaakt wat bijna niet kost!!

Woorden als “gratis” en “halve prijs” doen het, in de regel, erg goed.
Marketeers doen veel om de consument maar te laten kopen, hoewel…“ze” zouden ook wel moeten weten dat de consument nou ook weer niet gek is (of weten we het te goed en houden we elkaar voor de gek?).
Denk je nou echt, o.a. Jumbo (hallo!), dat het niemand opvalt dat de prijs gelijk is gebleven, maar de koekjes gehalveerd zijn of, Koopmans, dat er 150 gram minder in de pannenkoekenmix zit - zo vervelend, houd je tegenwoordig 150 ml melk over (!) en minder pannenkoeken per pak…
Is het wel zo goedkoop of in de aanbieding? Winkels draaien op kwartaal of jaaromzet en dat betekent voor de 1+1 boodschappen dat je de rest van het kwartaal of jaar een iets te hoge prijs betaald om te compenseren!
Erger vind ik, trouwens, mijn recente ervaringen dat er (ogenschijnlijk) goedkopere grondstoffen worden gebruikt en die fijne roomvlaai opeens niet meer naar banketbankersroom smaakt, maar veel zoeter is en wat boterig!
Let wel: Met goedkope grondstoffen betaal je via verminderde kwaliteit of smaakbeleving, waardoor je het vaker weggooit of minder geniet van al dat “lekkers”.  

Weliswaar gaat de “zon voor niets op”, maar wat je ermee doet kan heel veel geld kosten.
…het kweken, oogsten en verkopen van groente en fruit heeft z’n prijs.
…met zonlicht kun je een huis of water verwarmen en omzetten naar energie voor allerlei productieprocessen, maar die zonnepanelen zijn NIET gratis!
…en de opgewekte energie opslaan voor die uren dat de zon niet zichtbaar schijnt is ook geen kleinigheid.
…we weten tegenwoordig dat lang in de zon liggen niet zo goed is voor je huid.
Let wel: zonlicht gebruiken in plaats van fossiele brandstof heeft in mijn optiek altijd de voorkeur, maar brengt in de transitie wel enorme (kortere termijn) investeringen met zich mee en verhoogt in zekere mate (en hopelijk ook tijdelijk) de kansenongelijkheid. En zonlicht is ontzettend goed voor de aanmaak van vitamine D3, maar we koppelen vaak ook een schoonheidsideaal of maatschappelijke status aan die mooie gebruinde huid (of, zoals in de Middeleeuwen, het ontbreken ervan!).

Als je er dan verder over nadenkt, is AI dan eigenlijk ook niet zo’n “gratis” instrument?
Alle informatie die we willen is direct beschikbaar, zonder dat we gedegen marktonderzoek doen, ons laten trainen met goede opleidingen, geen contact met Experts en/of ervaringsdeskundigen, geen “vrijdagmiddag” experimenten en vooral niet zelf nadenken?!
… dat een groot deel van AI eigenlijk “gestolen” informatie is - alles wat publiek is, wordt verzameld (zal Wikipedia niet blij mee zijn, denk ik) en het is ongelooflijk hoeveel IT of databedrijven (waarschijnlijk AI gerelateerd!) zich in het afgelopen jaar gemeld hebben om mijn trainingen, kennis, kunde en ervaring over te brengen in “hun oh-zo-handige” database (hoe heb ik het ooit zonder “hen” kunnen doen 😉).
… dat een excellent werkend AI ook excellent werkende datacenters vereisen en dat deze machines gigantische hoeveelheden stroom en miljoenen liters water voor de koeling nodig zijn.
…dat het elke keer maar herkauwen van bestaande informatie en niet zelf nadenken (en trial/error proeven doen) geen of veel minder innovatie kan opleveren op termijn.
… dat door dit “sleepnet” principe niet alleen kwalitatief hoogwaardige kennis en data worden verzameld, maar ook de grootst mogelijke onzin! En, voor zover ik kan zien, wordt alles met gelijke  waarde doorgegeven.
               Kan dit ons echt niets schelen en gaan we ermee door?
Let wel: AI heeft, net als automatisering en robotisering, zeker (enorme) voordelen in bijvoorbeeld de medische diagnostiek, het verwerken van grote hoeveelheid data, de repeterende werkzaamheden en zelfs het vertalen van een eenvoudige blog van Nederlands naar Engels 😉

Maar wat je niet krijgt bij AI, en ja ik maak nu even reclame, is MIJ!
…mijn informatie, ervaringen en observaties die, regelmatig, niet in data uit te drukken zijn.
…mijn duiding en advies die breder is dan alleen over het specifieke onderwerp, omdat er verbanden zijn met andere onderwerpen of problemen.
…die ruim 25 jaar als KleurSpecialist heeft gewerkt, daarvoor als onderzoeker van LASER Markeerbare Engineering Plastics, en daarvoor als laboratoriumanalist en coördinator van meer dan alleen kunststoffen.
… die stad en land heeft afgereisd om alle nodige informatie te vergaren via beurzen, seminars, opleidingen, trainingen, andere Experts,  klanten, spectrofotometer producenten, collega Technologen, Coloristen en Laboranten, Operators…
… die de wereld aan onderzoeken, kleurontwikkelingen, projecten heeft gedaan, aan brainstormsessies deelgenomen, voorzitter was van het mondiale Kleurteam en leiding heeft gegeven aan de regionale Kleurorganisatie… met vallen en opstaan!
…die weet of, verbaal en non-verbaal, kan inschatten dat de ontvangende partij het echt begrepen heeft of dat er meer discussie en informatie nodig is.
Kortom: de menselijke, soms gekkige, niet-geautomatiseerde “mij”, die onvoorspelbaar alternatieven kan bedenken, verbanden kan leggen, die bij mensen en processen analytisch, en soms intuïtief, de grondoorzaken kan bepalen, “Aha”-momenten kan veroorzaken, die innoveert of product- en kleurontwikkeling kan stimuleren of motiveren, afgestemd op de relevante menselijke ontvanger(s).

“Goedkoop is duurkoop” en “van alles de prijs weten, maar van niets de waarde” zijn 2 mooie gezegden die aangeven dat “gratis” erg betrekkelijk is… en dat we de belangrijke zaken in het leven, ook goede opleidingen en trainingen, bezien op hun echte én blijvende waarde…